Terug naar de kennisbank

Zoogdieren in de tuin: wie bezoekt jou na zonsondergang?

7 min leestijd
Zoogdieren in de tuin: wie bezoekt jou na zonsondergang?

De meeste tuinen zijn 's nachts leven dan overdag — je ziet het alleen niet. Terwijl de vogels slapen, beginnen de nachtdieren aan hun ronde: egels die knisperend door de bladhoop bladeren, vleermuizen die geruisloos langs de vijver jagen, en mollen die de volgende ochtend sporen achterlaten in de vorm van een verse molshoop. Wie wil weten wat er 's nachts in zijn tuin beweegt, kan dat relatief eenvoudig ontdekken — en daarna gericht helpen.

De egel: gardenpartner nummer één

De egel is het bekendste nachtdier van de Nederlandse tuin en tegelijk een van de meest bedreigde zoogdieren van ons land. De populatie is de afgelopen dertig jaar met meer dan de helft gedaald, door verlies van insecten, gladde tuinmuren en schone tuinen zonder schuilplekken. Een tuin met een egel is een rijke tuin: egels eten slakken, kevers, regenwormen, duizendpoten en soms muizen — een gratis ongediertebestrijdingsdienst.

Egels zijn nachtactief en kunnen per nacht twee tot drie kilometer afleggen op zoek naar voedsel. Ze hebben geen vaste thuisbasis buiten het winterslaapnest. Help de egel door een egeldoorgang in de schutting te maken: een gat van tien bij tien centimeter in de onderkant volstaat. Leg een bladerhoop of takkenril aan als overwinteringsplek. En gebruik geen slakkengif — dat vergiftigt de egel direct.

Vleermuizen: ultrasoon boven het water

Nederland telt zeventien vleermuissoorten. De gewone dwergvleermuis is de algemeenste tuingast: hij jaagt op muggen, nachtvlinders en kevers in een kringvlucht boven tuinen, vijvers en wegbeplanting. Zijn echolocatiegeluiden liggen boven het menselijk gehoor, maar met een batdetector — een goedkoop apparaatje van veertig euro — hoor je de klikjes als een droog getik of gezit, afhankelijk van de soort.

Vleermuizen zijn streng beschermd en koloniseren graag spouwmuren, dakranden en holle bomen. Een vleermuis in huis is in het algemeen een in het nauw gedreven dier — open een raam wijd, doe de lichten uit en wacht. Ze vinden de uitweg als er rust is. Vleermuiskasten werken goed als aanvulling op het natuurlijk aanbod: hang ze op zuidzuidwest, drie meter hoog en vrij van takken.

Mol, spitsmuis en bosmuis: de kleintjes

De mol is misschien de frustrerende, maar de molshoop is een teken van een gezonde bodem: mollen eten regenwormen en hun graafsysteem beluchtte de grond. Buitenlandse tuiniers betalen voor wat de mol gratis doet. Spitsmuizen zijn de kleinste zoogdieren van Nederland: razendsnelle, nerveuze diertjes die te onderscheiden zijn van muizen door hun lange, puntige snuit, kleine oortjes en ononderbroken geknabbel. Ze eten hun eigen gewicht per dag aan insecten, spinnen en wormen.

De bosmuis is de klassieke 'muis in de tuin': groot oor, grote ogen, bruinoranje rug en een witte buik. Bosmuizen slaan voedsels op in kleine hoopjes en trekken in de herfst soms de schuur of de schutting in op zoek naar warmte. Ze zijn schattig maar kunnen, eenmaal binnen, schade aanrichten. Zorg buiten voor schuil- en nestelplekken — stapels takken, steenhopen — dan blijven ze liever buiten.

Marterachtigen: de verrassing in de tuin

Weinig mensen weten dat er regelmatig grotere zoogdieren door stedelijke tuinen trekken. De steenmarter is de meest beruchte: hij leeft in bebouwd gebied, slapt overdag in een schuur of motorruimte en laat 's nachts zijn tandafdrukken achter in gummislangen onder de motorkap. De steenmarter is fel, behendig en houdt niet van concurrenten: territoriumgevechten op het dak van een auto zijn niet zeldzaam.

De bunzing — verwant aan de wezel — is een regelmatige bezoeker van tuinen langs water en in het buitengebied. Hij eet muizen, kikkers en soms kippen, en heeft een onmiskenbare muskusgeur. De wezel zelf is de kleinste carnivoor van Europa: een lenig streepje bruinrood dat in muizengangen past en inderdaad muizen jaagt tot in hun eigen hol. Zie je 's nachts een kleine, bruinoranje streep langs de rand van je tuin flitsen, dan is het misschien niet een muis maar zijn jager.

Nachtcamera: tuin als wildtuin

De makkelijkste manier om te ontdekken wat er 's nachts door je tuin beweegt, is een wildcamera. Een infrarood wildcamera van vijftig tot honderd euro levert opnames van alles wat langsloopt, zonder licht of verstoring. Zet hem langs een paadje bij een waterplaats of voederplek, en controleer na een week de opnames. Veel mensen zijn verbaasd: naast egels en marters schieten soms vossen, konijnen, reeën of zelfs dassen voorbij.

Een tuin die nachtdieren trekt, is een tuin met schuilplekken, water, insecten en verbindingen naar de buitenwereld. Doorlopende borders, doorgangen in schuttingen, vijvers met zachte oevers, bladhopen, kruidentuintjes — elk element maakt de tuin rijker. En rijkere tuinen leveren meer leven, ook overdag: de insecten die vleermuizen 's nachts eten zijn dezelfde insecten die vogels overdag vangen. Sluit de cirkel door ook overdag goed te kijken — en gebruik de Soortwijs-apps om alles wat je tegenkomt op naam te brengen.